Διαζύγιο χωρίς συναίνεση: Τι γίνεται όταν ο ένας σύζυγος δεν συμφωνεί;

Η απόφαση για τη λύση ενός γάμου δεν είναι πάντοτε κοινή. Συχνά, ο ένας σύζυγος επιθυμεί να προχωρήσει σε διαζύγιο, ενώ ο άλλος αρνείται να συναινέσει, καθυστερεί τη διαδικασία ή θεωρεί ότι μπορεί να εμποδίσει τη λύση του γάμου.

Μπορεί, όμως, κάποιος να παραμείνει παντρεμένος παρά τη θέλησή του;

Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει τη δυνατότητα έκδοσης διαζυγίου ακόμη και χωρίς τη συναίνεση του άλλου συζύγου, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Το λεγόμενο διαζύγιο κατ’ αντιδικία εκδίδεται μέσω δικαστικής διαδικασίας και στηρίζεται κυρίως στον ισχυρό κλονισμό της έγγαμης σχέσης ή στη συνεχή διετή διάσταση των συζύγων.

Ας δούμε τι ισχύει στην πράξη.

1. Μπορώ να πάρω διαζύγιο αν ο άλλος σύζυγος δεν συμφωνεί;

Ναι. Η συναίνεση και των δύο συζύγων δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη δικαστική λύση ενός γάμου.

Σύμφωνα με το άρθρο 1439 του Αστικού Κώδικα, καθένας από τους συζύγους μπορεί να ζητήσει διαζύγιο όταν η έγγαμη σχέση έχει κλονιστεί τόσο ισχυρά, ώστε η συνέχισή της να είναι αφόρητη για τον ίδιο, υπό τις ειδικότερες προϋποθέσεις του νόμου.

Επομένως, ακόμη και όταν ο άλλος σύζυγος αρνείται να υπογράψει συμφωνητικό συναινετικού διαζυγίου, υπάρχει η δυνατότητα προσφυγής στο αρμόδιο δικαστήριο.

Η δικαστική διαδικασία δεν προϋποθέτει να συμφωνούν και οι δύο πλευρές ότι ο γάμος πρέπει να λυθεί. Απαιτεί, όμως, να θεμελιώνεται και να αποδεικνύεται ο νόμιμος λόγος διαζυγίου.

2. Πότε μπορεί να ζητηθεί διαζύγιο χωρίς συναίνεση;

Οι δύο συνηθέστερες περιπτώσεις είναι οι ακόλουθες.

Α. Διαζύγιο λόγω ισχυρού κλονισμού της έγγαμης σχέσης

Ο ισχυρός κλονισμός προϋποθέτει περιστατικά που έχουν επηρεάσει ουσιωδώς την έγγαμη σχέση.

Ο νόμος προβλέπει μαχητό τεκμήριο κλονισμού σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως:

• Μοιχεία.

• Εγκατάλειψη του άλλου συζύγου.

• Διγαμία.

• Επιβουλή της ζωής του συζύγου.

• Άσκηση ενδοοικογενειακής βίας.

Επιπλέον, άλλα πραγματικά περιστατικά μπορούν, ανάλογα με τη σοβαρότητα και τις ιδιαίτερες συνθήκες, να θεμελιώσουν ισχυρό κλονισμό.

Σημαντικό: Δεν αρκεί πάντοτε μια γενική αναφορά ότι οι σύζυγοι δεν μπορούν πλέον να συνυπάρξουν. Η αγωγή πρέπει να περιλαμβάνει τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά που θεμελιώνουν τον επικαλούμενο λόγο διαζυγίου.

Β. Διαζύγιο λόγω διετούς διάστασης

Η δεύτερη περίπτωση αφορά τους συζύγους που βρίσκονται σε συνεχή διάσταση για τουλάχιστον δύο χρόνια.

Σύμφωνα με το άρθρο 1439 παρ. 3 ΑΚ, όταν αποδεικνύεται η διετής διάσταση, ο ισχυρός κλονισμός της έγγαμης σχέσης τεκμαίρεται αμάχητα.

Αυτό σημαίνει ότι δεν απαιτείται να αποδειχθεί επιπλέον ποιος ευθύνεται για τη διάσπαση της σχέσης.

Παράδειγμα: Δύο σύζυγοι έχουν σταματήσει οριστικά την έγγαμη συμβίωση εδώ και δύο χρόνια. Ο ένας ζητά διαζύγιο, ενώ ο άλλος αρνείται. Εφόσον αποδειχθεί η απαιτούμενη διάσταση, η άρνηση του δεύτερου συζύγου δεν εμποδίζει τη δικαστική λύση του γάμου.

3. Πρέπει να περιμένω υποχρεωτικά δύο χρόνια;

Όχι. Η διετής διάσταση δεν είναι η μοναδική βάση δικαστικού διαζυγίου.

Εάν συντρέχει ισχυρός κλονισμός της έγγαμης σχέσης, μπορεί να ασκηθεί αγωγή χωρίς να απαιτείται προηγούμενη συμπλήρωση δύο ετών διάστασης.

Η επιλογή της κατάλληλης νομικής βάσης εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τις διαθέσιμες αποδείξεις.

Επισημαίνεται ότι, στην περίπτωση διαζυγίου λόγω διετούς διάστασης, η συμπλήρωση της διετίας εξετάζεται κατά τον χρόνο συζήτησης της αγωγής και όχι υποχρεωτικά κατά την κατάθεσή της.

4. Τι θεωρείται διάσταση; Πρέπει να κατοικούμε σε διαφορετικά σπίτια;

Η διάσταση δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τη διαμονή σε διαφορετικές κατοικίες.

Είναι δυνατόν δύο σύζυγοι να εξακολουθούν να κατοικούν στο ίδιο ακίνητο για οικονομικούς, οικογενειακούς ή πρακτικούς λόγους, χωρίς να υφίσταται πλέον πραγματική έγγαμη συμβίωση.

Για την αξιολόγηση της διάστασης εξετάζονται, μεταξύ άλλων:

• Η πραγματική διακοπή της κοινής έγγαμης ζωής.

• Η πρόθεση διακοπής της συμβίωσης.

• Η οργάνωση της καθημερινότητας των συζύγων.

• Η διάρκεια και η συνέχεια της διάστασης.

• Τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία.

Η νομολογία δέχεται ότι η διάσταση μπορεί να υφίσταται και υπό την ίδια στέγη, όταν έχει ουσιαστικά διακοπεί η έγγαμη κοινωνία βίου.

Επομένως, η κάθε περίπτωση απαιτεί ιδιαίτερη αξιολόγηση.

5. Ποια είναι η διαδικασία του διαζυγίου χωρίς συναίνεση;

Η δικαστική διαδικασία περιλαμβάνει ορισμένα βασικά στάδια.

1ο στάδιο – Νομική αξιολόγηση της υπόθεσης

Αρχικά εξετάζονται οι περιστάσεις της έγγαμης σχέσης, η ημερομηνία διάστασης, τα περιστατικά κλονισμού και τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία.

Στο στάδιο αυτό καθορίζεται η νομική βάση της αγωγής.

2ο στάδιο – Συγκέντρωση δικαιολογητικών και αποδείξεων

Ανάλογα με την υπόθεση, μπορεί να χρειαστούν:

• Ληξιαρχική πράξη γάμου.

• Πιστοποιητικά οικογενειακής κατάστασης.

• Έγγραφα σχετικά με την κοινή ή χωριστή διαμονή.

• Μάρτυρες που γνωρίζουν ουσιώδη πραγματικά περιστατικά.

• Άλλα νόμιμα αποδεικτικά μέσα.

Η επιλογή των αποδεικτικών στοιχείων γίνεται με βάση τη συγκεκριμένη νομική θεμελίωση.

3ο στάδιο – Σύνταξη και κατάθεση αγωγής

Ο δικηγόρος συντάσσει την αγωγή διαζυγίου, εκθέτοντας τα περιστατικά και τους λόγους που δικαιολογούν τη λύση του γάμου.

Ακολουθεί η κατάθεσή της στο αρμόδιο δικαστήριο και η νόμιμη επίδοσή της στον άλλο σύζυγο.

4ο στάδιο – Δικαστική συζήτηση

Η υπόθεση εξετάζεται σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία.

Το δικαστήριο αξιολογεί τους ισχυρισμούς των πλευρών και τα νόμιμα αποδεικτικά μέσα.

5ο στάδιο – Έκδοση και οριστικοποίηση της απόφασης

Εφόσον γίνει δεκτή η αγωγή, εκδίδεται απόφαση διαζυγίου.

Η λύση του γάμου επέρχεται με το αμετάκλητο της δικαστικής απόφασης. Ακολουθούν οι αναγκαίες ληξιαρχικές ενέργειες για την καταχώριση της λύσης.

6. Πόσο χρόνο χρειάζεται το διαζύγιο κατ’ αντιδικία;

Δεν υπάρχει ένας ενιαίος χρόνος ολοκλήρωσης.

Η διάρκεια εξαρτάται από:

• Τον προγραμματισμό του αρμόδιου δικαστηρίου.

• Την πολυπλοκότητα της υπόθεσης.

• Τα αποδεικτικά ζητήματα.

• Τυχόν αναβολές.

• Την άσκηση ενδίκων μέσων.

Το δικαστικό διαζύγιο μπορεί να απαιτήσει σημαντικά μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από το συναινετικό.

Για τον λόγο αυτό, η σωστή προετοιμασία της αγωγής και των αποδεικτικών στοιχείων έχει ιδιαίτερη σημασία.

7. Τι γίνεται όταν υπάρχουν ανήλικα παιδιά;

Η ύπαρξη ανήλικων παιδιών δεν εμποδίζει τη δικαστική λύση του γάμου.

Ωστόσο, η λύση του γάμου δεν ρυθμίζει αυτομάτως όλα τα ζητήματα που αφορούν τα παιδιά.

Μπορεί να απαιτούνται ιδιαίτερες συμφωνίες ή δικαστικές ρυθμίσεις για:

Γονική μέριμνα και επιμέλεια

Καθορίζεται ο τρόπος άσκησης των γονικών δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, σύμφωνα με το συμφέρον του παιδιού.

Τόπο διαμονής

Εξετάζεται η κατοικία του παιδιού και η οργάνωση της καθημερινότητάς του.

Επικοινωνία

Ρυθμίζεται ο τρόπος με τον οποίο διατηρείται η επικοινωνία του τέκνου με τον γονέα με τον οποίο δεν διαμένει.

Διατροφή

Εξετάζονται οι ανάγκες του παιδιού και οι οικονομικές δυνατότητες των γονέων.

Βασικό κριτήριο σε κάθε σχετική απόφαση είναι το βέλτιστο συμφέρον του ανήλικου τέκνου.

8. Τι γίνεται με την οικογενειακή κατοικία και την περιουσία;

Το διαζύγιο δεν συνεπάγεται αυτομάτως διανομή της περιουσίας που αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια του γάμου.

Ανάλογα με τις περιστάσεις, μπορούν να ανακύψουν ιδιαίτερα ζητήματα σχετικά με:

• Την οικογενειακή κατοικία.

• Τα ακίνητα και άλλα περιουσιακά στοιχεία.

• Τυχόν κοινές οικονομικές υποχρεώσεις.

• Τις αξιώσεις συμμετοχής στα αποκτήματα.

• Τη διατροφή μεταξύ συζύγων, όπου συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Ιδιαίτερα για την οικογενειακή στέγη, η κυριότητα του ακινήτου δεν αποτελεί πάντοτε το μοναδικό κριτήριο για τη ρύθμιση της χρήσης του κατά τη διάσταση.

Είναι σημαντικό τα σχετικά ζητήματα να εξετάζονται εγκαίρως, χωρίς να θεωρείται ότι επιλύονται αυτομάτως με την έκδοση του διαζυγίου.

9. Τι γίνεται όταν υπάρχει επείγουσα ανάγκη δικαστικής προστασίας;

Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν είναι δυνατό να αναμένεται η ολοκλήρωση της διαδικασίας διαζυγίου.

Όταν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, μπορεί να εξεταστεί η προσφυγή στη διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων.

Ενδεικτικά, μπορεί να ζητείται προσωρινή ρύθμιση ζητημάτων που αφορούν:

• Την επιμέλεια των παιδιών.

• Την επικοινωνία με ανήλικο τέκνο.

• Την προσωρινή επιδίκαση διατροφής.

• Τη χρήση της οικογενειακής κατοικίας.

Σε περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας απαιτείται ιδιαίτερη αξιολόγηση των διαθέσιμων μέτρων προστασίας, ανεξάρτητα από την πορεία της αγωγής διαζυγίου.

10. Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί ο σύζυγός μου να αρνηθεί να μου δώσει διαζύγιο;

Μπορεί να διαφωνεί με τη λύση του γάμου ή να αντιταχθεί δικαστικά στην αγωγή. Δεν μπορεί, όμως, να αποκλείσει τη λύση του γάμου όταν αποδεικνύονται οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Χρειάζεται να αποδείξω ποιος φταίει για τον χωρισμό;

Όχι απαραίτητα. Το δίκαιο του διαζυγίου στηρίζεται στον ισχυρό κλονισμό της έγγαμης σχέσης και όχι αποκλειστικά στην υπαιτιότητα του ενός συζύγου.

Μπορώ να ζητήσω διαζύγιο αν δεν γνωρίζω πού κατοικεί ο άλλος σύζυγος;

Η άγνωστη διαμονή δεν αποκλείει κατ’ ανάγκη τη δικαστική διαδικασία. Απαιτείται όμως ιδιαίτερη προσοχή στους κανόνες νόμιμης επίδοσης και στις σχετικές διαδικαστικές προϋποθέσεις.

Αν έχουμε χωρίσει αλλά μένουμε στο ίδιο σπίτι, υπολογίζεται η διάσταση;

Ενδέχεται να υπολογίζεται, εφόσον αποδεικνύεται ότι έχει ουσιαστικά διακοπεί η έγγαμη συμβίωση.

Μπορώ να ζητήσω επιμέλεια και διατροφή πριν εκδοθεί το διαζύγιο;

Ναι. Τα σχετικά ζητήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν αυτοτελώς, σύμφωνα με τις νόμιμες διαδικασίες.

Αν ο άλλος σύζυγος δεν εμφανιστεί στο δικαστήριο, εκδίδεται αυτομάτως διαζύγιο;

Όχι αυτομάτως. Το δικαστήριο εξετάζει τις διαδικαστικές προϋποθέσεις και τη νομική και πραγματική θεμελίωση της αγωγής.

Μπορεί ένα διαζύγιο κατ’ αντιδικία να μετατραπεί σε συναινετικό;

Ναι. Εφόσον οι σύζυγοι καταλήξουν σε συμφωνία, μπορούν να ακολουθήσουν τη νόμιμη διαδικασία συναινετικού διαζυγίου.

11. Γιατί είναι σημαντική η έγκαιρη νομική καθοδήγηση;

Η δικαστική λύση ενός γάμου δεν περιορίζεται μόνο στην έκδοση μιας απόφασης διαζυγίου.

Συχνά συνδέεται με ζητήματα που επηρεάζουν την καθημερινότητα, τις οικονομικές υποχρεώσεις και τις οικογενειακές σχέσεις των εμπλεκομένων για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η κατάλληλη νομική προετοιμασία συμβάλλει:

• Στην επιλογή της ορθής νομικής βάσης της αγωγής.

• Στη συγκέντρωση των απαραίτητων αποδεικτικών στοιχείων.

• Στην προστασία των δικαιωμάτων των συζύγων.

• Στην έγκαιρη αντιμετώπιση ζητημάτων επιμέλειας και διατροφής.

• Στην αποφυγή περιττών διαδικαστικών καθυστερήσεων.

Κάθε οικογενειακή διαφορά έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες και απαιτεί εξατομικευμένη νομική αξιολόγηση.

 

Η κάθε υπόθεση εξετάζεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά, τις ισχύουσες διατάξεις και τις ιδιαίτερες ανάγκες των εμπλεκομένων.